Thursday, 4 September 2025

नियुक्ति पत्र


एउटा साधारण चिठी

जहाँ लेखिएको छ,

महाशय, तपाईलाई

फलानो पदमा

फलानो मितिदेखि

नियुक्त गरिएको छ,

तर सोच्नूस् त

नियुक्ति पत्रको

यो एउटा पानाभित्र

कति धेरै जिम्मेवारी,

दायित्व र आशाले

यो भरिएको छ?

(१)

  

हुन त केही होइन

यो नियुक्ति पत्र

जागिर खाने मेलो हो

भन्नेहरु पनि छन्,

कठीन परिश्रम र संकल्पको फल

यसलाई भाग्यको खेलो हो,

भन्नेहरु पनि छन्

त्यसै केही नगरी

नियुक्ति पत्र हेरेर

केवल अवकाशका दिनहरु

गन्नेहरु पनि छन्

तर सम्झनूस त, महाशय

सेतो पानामा

काला अक्षरहरुले

पोतिएका यी हरफहरुमा

तपाईप्रति राज्यको

कति ठूलो लगानी छ?

घोत्लिनूस् त 

यो प्रणाली बसाल्नुमा 

हाम्रा पूर्वजहरुको

योग्यता र दूरदर्शीताको

कति घतलाग्दो कहानी छ?

(२)

 

दया लाग्छ, कतिले

यही नियुक्ति पत्र भजाएर

बजारमा अदृष्य राज गरेका छन् रे

अलौकिक, सर्वगूणसम्पन्न बनेर कतिले

यसको चरम दुरुपयोग गरेका छन् रे

तर, याद राख्नूस महाशय

यो नियुक्ति पत्र निशर्त होइन, सशर्त हो

बाटो बिराए हजूरले कुनै दिन

यो खोसिन पनि सक्छ,

कर्कलाको पानी जस्तै हो,

थाहै नपाई पोखिन पनि सक्छ,

कागजको पाना न हो

आफ्नै पसिनाले ओसिन पनि सक्छ

यसलाई जोगाएर राख्नूहोला।

(३)

 

नियुक्ति पत्र

जो थमाइएको छ, तपाईलाई

व्यावसयिक बन्नूहोला,

व्यवसाय नगर्नूहोला,

यसलाई सम्झेर

कार्यथलोमा, नयाँ नयाँ

कार्यशैली प्रदर्शन गर्नूहोला

बदनामीको थैली नभर्नूहोला,

महाशय, तपाईलाई शूभकामना छ 

तपाई बन्नूहोला

विकासको सम्बाहक

समृद्धिको सारथी

र सुशासनको पर्याय,

जानेर वा नजानेर

यसलाई हतियार ठानेर

कहिल्यै नहान्नूहोला,

नागरिकको सेवा खातिर

सरकारले दिएको

तपाईको नियुक्ति पत्र

तपाई सेवा निवृत्त भएर

नागरिक जीवनमा फर्कने दिन

सरकारलाई नै फिर्ता गर्नुपर्ने

एउटा नासो ठान्नूहोला।

(४)

 

 

महाशय,

तपाईले आज

जुन प्रतिष्ठा पाउनुभएको छ

यो नियुक्ति पत्रको कारणले

कृपया यसको पनि

ईज्जत गर्न सिक्नू है,

बेच्नू आफ्नो सीप र पसिना

तर तपाई आफैं नबिक्नू है

कागजको खोस्टो

एउटा साधारण नियुक्ति पत्र

जसले तपाईलाई यति धेरै

विश्वास गरेको छ

उसैलाई अविश्वास नगर्नू है

लामो छ इतिहास

बृत्तिविकासको

तपाई अल्पायूमै नमर्नू है।

(५)


 

Monday, 11 August 2025

हुन नपरेको लाहुरे

 

हुन नसकेको

म एउटा लाहुरे

बस्छु गाउँमा

सुनाउँदै कथा विश्वयुद्धको

भन्छन् साथीहरु मलाई

"जवान थिइस पहिले तँ,

भएछस् अब त चाउरे"

हुन नसकेको

म एउटा लाहुरे।

 

लाहुरे भएको भए

आइन्थ्यो होला झोला बोकेर

दशैंमा घर

ल्याइन्थ्यो होला देशी मिठाई

बाँड्न वरपर

आश गर्थे होलान्

साथीभाइ मोराहरु

"के ल्याएछ लाहुरेले,

कति दिनको छुट्टी हो?"

तर भइएन लाहुरे

त्यसैले सोध्दैन कसैले

"दुख्छ कि अझै निको भो 

तेरो मनको घाउ रे?"

हुन नसकेको

म एउटा लाहुरे।


लाहुर गएको भए

गाउँले ठिटीहरुले

लुकीलुकी हेर्थे कि मलाई

लाहुरे भएको भए

स्कुल जाने ठिटाहरुले

वरिपरि घेर्थे कि मलाई

गडाफट-सतर्क

सतर्क-गडाफट

सिकाइदिनू भन्दै मैसित,

सेतै फुलेका, बूढाबाहरु पनि

माग्थे होलान मसँग 

एउटा देशी चुरोट,

लाहुरे नहुँदा भइयो दाउरे

हुन नसकेको

म एउटा लाहुरे।

 

लाहुरे भइएन

लाहुर गइएन

गाउँमै बसियो

हल्गोरु जोतियो,

शहरको हावाले

अझै छोएको छैन

सँगै छु हाँसीखुशी

जहान केटाकेटी

सम्झी रोएको छैन,

दुई छाक पेटभर

खाइएकै छ

सानो खुशीमा पनि

रमाइएकै छ,

तैपनि भन्छन किन मलाई 

मेरा पुराना साथीहरु,

मलाई हाँस्न आउँदैन रे

मलाई नाच्न आउँदैन रे

हो, म नाच्छु आज 

मेरै तालमा

कोही बाजा बजाउ रे,

हुन नसकेको

म एउटा लाहुरे।

 

 

हो, हुन नसकेको

म एउटा लाहुरे

बस्छु गाउँमा

सुनाउँदै कथा मलाई 

सात समुन्द्र पारीको

भन्छन् साथीहरु अचेल,

"बाउको छोरो थिइस पहिले,

अहिले भएछस् आफैं बाउ रे"

उनीहरुको नजरमा म

हुन नसकेको लाहुरे,

तर, मेरै नजरमा म

हुन नपरेको लाहुरे।

 

The News Maker

 

Can the New Reader

Make a difference

In the news that

She reads, herself?

 

I have heard-

Somewhere,

There are two kinds of people

(Beside the News Listener

Like you and me)

The News Reader

And the News Maker

I want to be the second one

Not simply want to listen

The news, Whatever!

 

Also, I have heard

No news is good news

Despite the caliber to 

Become the news maker

I have been lazy

For the years,

Just listening to

The boring news

I have been sleepy

All day long.

 

While making the news

There can be something

Like the other news

That I've not expected.

Let it telecast live

Let it be viral

Through social media,

But I've to make news

I am committed to it,

I'm ready to go

I'm ready to work

I am changing myself

From a passive listener

Of the boring news

To the active agent

Of making the news,

The good news!


I do not want to simply read

The news, whatever!

I have to become the news maker

Unlike my past status

As a passive news listener 

Being a news reader at present,

I want to make a news

A different news,

A good news.

 

 

 

न्यानो मायाको खोजीमा

 

भर्खर जन्मेको शिशुलाई

दूध चुसाउन इन्कार गरे झैं

कुनै निर्दयी आमाले

जब तिमीले मलाई

मायाको न्यानो घरभित्र

अनायासै प्रवेश निषेध गर्यौ,

म आँगनको डिलमा बसेर

चीसो रात काटिरहें।

 

सम्झें, आकाशमा

जून पनि त एक्लै छ

ताराहरु पनि छन,

पिल्पिल पिल्पिल बलिरहेका

सायद उनीहरु पनि

म जस्तै पीडामा छन्

भीडमा पनि एक्लै

उस्तै तर बेग्लै।

 

भित्र, ओभानो शिरानीमा

सायद तिमी निदाइरहेकी हौली

देख्दैछौ कि कतै, सपनी

मुलायम तिम्रा औंलाहरुसम्म

झुक्किएर म आइपुगें कि

म बिना कुनै अनुमति

तिम्रो मनको घरसम्मै,

यदि त्यस्तो भएछ भने

मलाई माफ देऊ है प्रिया

एउटा दुस्वप्न सम्झेर।

 

तिम्रो, एक मूठी मायाको लागि

म चार भञ्ज्याङ उक्लेर

चार गल्छी छिचोलेर

जिन्दगीको बाजी राखेर

भिखारी जस्तो बनेर

तिम्रो आँगन छेउमै आइपुगें.

टेक्न नपाउँदै तिम्रो मझेरीमा

तिमीले गरालो यसरी लगायौ कि

म यो चीसो रातमा एक्लै

तड्पेर बस्न अभिशप्त भएँ।

 

नफर्कने गरी जान मन छ

भोली विहान भाले नबास्दै

तिम्रो गाउँ छोडेर

तिम्रो ठाउँ छोडेर

यस्तो लाग्छ जीवनमा, अव

फेरि भेट नहोस हाम्रो,

मेटियोस शब्दकोषबाट

यो प्रेम भन्ने शब्द पनि।


ढुंगालाई देवता मानेर

मैले आजसम्म तिमीलाई'

पूजा गरिरहेको थिएँ,

बगरजस्तो जिन्दगीलाई

नदीको नीलो बहाव सम्झेर

तिमीलाई पर्खिरहेको थिएँ,

अव चाहन्न यादहरुमा जलेर

आफूलाई थप पीडा दिन,

नलेखियोस यो हाम्रो कथा

जहाँ बग्रेल्ती घातहरु छन्,

नपल्टावोस पाना कसैले

यो बन्द डायरीको, जहाँ

असङ्ख्य निष्ठुरी रातहरु छन्।


तिमी, निदाउनू र उठ्नू

म निदाउन नसके पनि 

यो सपनाबाट ब्युँझेर

फेरि कहिल्यै तिम्रो 

सम्झनाले नसतावोस्

जसरी सताउँछ यो चीसोले

आज एक्लै यो प्रहरमा 

तिम्रो जीवनमा सधैं

खुशीको घाम लागोस्।

 

 

 

 

 

शहरको गुफा

सुनेको थिएँ

हाम्रा पुर्खाहरू

गुफाभित्र बस्थे रे

गुफाभित्रै कोरेका थिए रे

अनेकौं आकृतिहरू

प्राकृतिक थियो रे जीवन

हो, आज म पनि

गुफाभित्रै त बस्छु,

शहर नामको रहरभित्र

उभ्याएको छु एउटा

कंक्रिटको गुफा,

जम्मा चार आनाभित्र

मैले अटाएको छु

मेरो विश्व साम्राज्य

अफसोस, अचेल

वरिपरिका छुद्र ग्रहहरूले

धावा बोल्न थालेका छन्

मेरो सानो गुफामाथि।

 

शिशिरमा घाम छिर्दैन

मेरो गुफाभित्र

बसन्ती हावामाथि बन्देज

लागेको छ यता,

धुवाँ धूलो मात्रै छ,

सस्तो मेरो गुफाभित्र,

सास फेर्न पनि अब त

अक्सिजन सिलिण्डर नै

ल्याउनुपर्ला जस्तो भएको छ

पानी त वर्षौं भयो

जारको खान थालेको

फुटेर मुहान गाउँमा

पानी खेर गएको छ, सायद

चौतारोको चीसो बतास

हम्कने बर-पीपल पनि

अब त विरानो भइसक्यो।

 

कन्दमूल खोजेर खान्थे रे

हाम्रा पुर्खाहरु जंगलमा

हामी मन्द विष राखेको

तर्कारी पचाइरहेछौं,

बीस रुपैंयाको दुईवटा पात

धनियाँ किनेर खाइरहेछौं

न छ करेसाबारी

न छ मलखाद,

जे थियो गुफामा हिजो

आज छैन यो शहरमा,

जीवन साँच्चै जंगली छ

हारगुहार माग्दा पाइन्न,

म आधुनिक, सभ्य

र सम्पन्न भनाउँदो मान्छे

शहर नामको एउटा रहरभित्र

कंक्रिटको गुफामा बसेर

वर्षौदेखि कोरिरहेछु,

एउटा अर्थहीन कविता।

Thursday, 7 August 2025

जो जससँग सम्बन्धित छ।

स्कुल जाने उमेरको 

एउटा बालक

रातो बत्तीको जाममा

सडकमा एकैछिन रोकिएका

सवारी चालकहरुलाई 

देखाउँदै छ एउटा लाइसेन्स

जहाँ लेखिएको छ

विषय – जो जससँग सम्बन्धित छ।

 

हो, विषय - जो जससँग सम्बन्धित छ,

तर त्यो निरीह बालक

कोही कसैसँग सम्बन्धित छैन।

न उसको बाबुआमासँग सम्बन्ध छ

न कुनै अनाथालय वा शिविर...।

कसैसँग सम्बन्धित नहुनुको 

परिणाम ऊ बोकिरहेछ,

एउटा बेठेगान पत्र,

जो जससँग सम्बन्धित छ।

 

कहाँबाट पायो उसले

त्यो बेवारिसेको प्रमाणपत्र कस्ले बनायो?

निष्ठुरी भाग्यमाथि यति बिघ्न

माया फेरि कस्ले खनायो?

भुइँमा झरेको पाँचको नोट 

टिप्ता टिप्तै उसले भनेको थियो

विजुलीको गतिमा जसरी

बलेको थियो हरियो बत्ती

रातो र पहेंलोसँगै...।

मालिकले पठाएको

 

को हो त्यो मालिक?

जसले यी बालबालिका प्रयोग गरेर

रकम असुल्दैछ,

दिनभरि ज्यानको बाजी लगाएर,

घाम, पानी, भोक, तिर्खा नभनेर

दुनियाँसँग मागेको भिख लुटेर

जसले दिएको छु भन्छ, 

दैनिक पचास रुपैंयाको जागिर।

सडकमा दर्जनौं बच्चा छोडेर

कस्ले गर्दैछ यस्तो अनौठो खेति?

 

राज्यले किन त्यो मालिकको खोजी गर्दैन

समाजले किन त्यो दलालीलाई देख्दैन?

पत्रकारले किन उसको करतुत लेख्दैन?

कहाँ गए अधिकारकर्मी

एनजीओ र आईएनजीओहरु

कता गायब भए, देश बदल्ने नेता

र युग बदल्ने अभियन्ताहरु?

 

शंका लाग्छ कतै

संरक्षण गर्नुपर्नेले नै त

यो उद्यम चलाइरहेको छ कि!

डर लाग्छ कतै

बालबालिकाको क्षेत्रमा 

उच्च योगदान पुर्‍याएबापत

पुरस्कृत पो गरिसकियो कि?

निरीह बालक सक्दैन,

मालिकले थमाइदिएको

कागजको खोस्टो च्यातेर

स्वतन्त्र मगन्ते बन्न

उसलाई पुलिसको डर छ

उसलाई सरकारको डर छ।

 

खोई, कोसँग सम्बन्धित हो? 

यो संग्दिग्ध पत्रको विषय

जहाँ निर्वाध लेखिएको छ,

जो जससँग सम्बन्धित छ।

 

Thursday, 22 May 2025

बिहेको सारी, आमाको।

तीस वर्ष अगाडी

बाबाले आमाको लागि 

विहेमा दिनुभएको 

एउटा गुलाफी रंगको सारी

बाबाको पार्थिव शरीरसँगै

जलेर खरानी भयो।

 

म बालकै हुँदा

मैले देखेको थिएँ

आमाको बाकसभित्र 

वर्षौंदेखि, त्यो सारी

उस्तै थियो, नयाँ

पुरानो जमानाको 

तर जतनले राखेको

विहेको सारी, आमाको।

 

सायद लगाउनुभयो कि?

आमाले विहेकै दिन त्यो सारी

थिएन तस्वीर कसैले

खिचेर राखिदिएको

सम्झनाको तस्वीर 

कसैलाई देखाउन नमिल्ने

त्यो गाढा गुलाफी रंग

छिर्केमिर्के केही बुट्टाहरु

उचाल्दा धार्नी नै पुग्ला जस्तो

विहेको सारी, आमाको।

 

मैले थाहा पाएसम्म

कुनै दिन बजार जाँदा 

आमाले लगाउनुभएन त्यो

दशैं तिहार चाडपर्व 

कहिल्यै फटाउनुभएन त्यो

पूजाआजा, धर्मकर्म

कहिंकतै देखाउनुभएन त्यो

साँचेर राख्नुभयो जुग जुगसम्म

सिउँदोको सिन्दूर मानेर

तनमा होइन, मनमा

सजाउनुभयो अनन्तसम्म

अनमोल जुहार ठानेर

मसँग एउटा सारी छ,

मेरो सिन्दूरको साक्षी भनेर।

 

प्राय: लगाउनुभयो सधैं

सस्ता धोती र लुँगीहरु

साँचेर एउटा सारी 

जो थियो एक मात्र राम्रो

गतिलो र हेर्नलायक

पोको पारेर राखेको

कपूरको बास्नासँगै

आज जलेर खरानी भयो

बाबाको निष्प्राण देहसँगै

विहेको सारी, आमाको।

 

 

तपाई कुन पार्टीको?

हिंड्दाहिंड्दै बाटोमा पछाडीबाट च्याप्प समातेर सोध्छ कोही मलाई- तपाई कुन पार्टिको? कुन दलको? कुन गुटको? कुन खेमाको? कुन कित्ता...