हार जीत

 

जीवनको यो लामो दौडमा 

कस्ले जीत्यो? कस्ले हार्‍यो?

यो गोलो गोलो पृथ्वीको

कुन चाँहि भाग केन्द्र हो?

यहाँ दौडेर अगाडी पुग्नेहरु

पछाडी फर्केर हेर्दा मात्रै

अगाडी जस्तो देखिन्छन्।

अगाडी हेर्दा त सबै

पछाडी नै कुदिरहेछन्।

पछाडी पर्नेहरुले कुनै दिन

यदि दौडको दिशा बदले भने

फेरि ती अगाडी पुग्नेछन्।

यो परिधिको म्याराथनमा

कस्ले जीत्यो? कस्ले हार्यो?

यो गोलो गोलो पृथ्वीको

कुन चाँहि भाग केन्द्र हो?

गूँड छोडेर सबेरै कुन चरो 

सबैभन्दा टाढा उड्यो?

गुँड सम्झेर साँझमा

को टुप्लुक्क आईपुग्यो? 

पसीना बगाएर अनन्त

कस्ले मीठो खायो?

दु:ख सुख गरेर

गाउँमा को रमायो?

मागेर, ठगेर, धम्काएर

कस्ले अकूत कमायो?

मेहनत गरेर चार पैसा

फेरि कस्ले समायो?

बाँझो जमिनमा दुई पाथी

अन्न कस्ले फलायो?

नहुनेलाई खाऊ भनेर 

कुन हुनेले खुवायो?

जीवनको यो लामो दौडमा

कस्ले जीत्यो? कस्ले हार्‍यो?

यो गोलो गोलो पृथ्वीको

कुन चाँहि भाग केन्द्र हो?

एक श्रमिकको आत्मकथा

बोकेर भारी पिठ्युमा

हिंडिरहेछु निरन्तर

जिन्दगीको उकालो

गन्तब्य कहाँसम्म हो?

खोई, थाहा छैन।

कस्को भारी हो यो?

के छ सामान यो बोराभित्र?

कति मूल्य हो यस्को?

नाफा घाटा के हो?

क्रय विक्रयमा

मलाई केही थाहा छैन।

प्रतिबन्धित वस्तु केही भए

यस बोराभित्र

पुलिसले मलाई नै पक्रनेछ

बेचेर यो महंगोमा

नाफा हुने भए

साहूलाई नै हुनेछ

मैले त खालि उठाउनुछ

यसको तौल

र भूगोलको एउटा कुनाबाट

अर्को कुनासम्म लैजानुछ।

बोरा बोक्दा

मेरा खुट्टाहरु गलेबापत

नाम्लोले मेरो

शीरमा डसेबापत

मेरो पिठ्युले सकीनसकी

बोराको भार थामेबापत

मैले पाउनुछ भरे

केही सय रुपैंया

जसले मैले किन्नुछ

मेरा छोराछोरीको लागि

एक दर्जन कापी

श्रीमतीको लागि

एक ज़ोर चप्पल

र बा आमाको लागि

केही पत्ता औषधी।

हो, म श्रमिक हुँ

मैले बिरामी भएँ

भन्न पाउँदिन

म आज आराम गर्छु

भन्न पाउँदिन

अरु त अरु मैले

मैले विश्व श्रमिक दिवसमा पनि

दिनभरि भारी नबोकी 

बेलुकी हातमुख जोर्न पाउँदिन।

__ __ __ __ __

(तपाई जस्तो 

भाग्यमानी होइन हजुर

जो कविता पढेर 

विश्व श्रमिक दिवस 

मनाउन पाउनुहुन्छ।)

भजन

पशुपति परिसरमा

साँझ आरती गरेको बेला

भक्तजनले गाएको गीत

खै, के भजन भन्नु!

बौद्ध गुम्बामा

भिक्षुहरुले ध्यान गर्दा

बजेको शान्ति ध्वनि

ओम् मणि पद्मे हुँ

त्यो पनि भजन हो?

जामे मस्जिदमा

अल्लाहको नाम पुकार्दै

भक्तहरुले कुरान पढ्दा

त्यसमा पनि भजन छ र?

गाउँको चर्चमा 

प्रत्येक आइतबार

ईशुको प्रार्थाना चल्दा

त्यहाँ पनि भजन गाइन्छ र!

भजन त हामी सुन्छौं

विहान बेलुका

सरकारी सञ्चार माध्यममा

सिन्को नभाँच्ने नेताहरुले

यसो भन्नुभयो।

उसो भन्नुभयो।

असली भजन!

आदेश

भूकम्प आउनु अघिसम्म
भूकम्प आउँदा खाटमुनि लुक्नू 
भनेर सिकाइयो
खाटमुनि लुकेकाहरु 
जब अकालमै मरे
सरकारले भन्यो,
भूकम्प आउन सक्छ
घरबाहिर बस्नू
खालि चउरमा
त्रिपालमुनि।

फेरि कोरोना आयो
चिउँडोमा मास्क लगाएर
सरकार भन्दैछ,
घरभित्रै बस्नू
बाहिर ननिस्कनू
निस्क्यौ भने खोरमा हाल्छु
भोकले मरे बरु 
पछि किरिया खर्च दिउँला
तर कोरोनाले नमर्नू।

धन्न, भूकम्प र कोरोना 
सँगसँगै आएनन्
आएको भए 
सायद सरकारले भन्थ्यो होला
सतर्क पोजिसनमा
दैलोठेलोमै बस्नू
कोरोनाले झस्काए घरभित्र पस्नू
भूकम्पले तर्साए बाहिर टाप कस्नू।

कठै, भोकले मुर्च्छित जनता
कसको आदेश पालना गरून्
सरकारको कि पेटको?

जीवन उत्सव

छोडेर जानुछ कुनै दिन

यो सुन्दर धर्ती

टाढा कतै क्षितिजमा

विलाएर जानेछ सायद

यो प्राण पखेरु

आफ्ना, आफन्त, साथीभाइ

सबैलाई चटक्क छोडेर

जानुछ एक्लै सायद

एक अनन्त यात्रामा।

रहनेछैन कुनै

धन सम्पत्ति

ऐस आराम

मोज मज्जाको जिन्दगी,

भेटिनेछ सायद

एक अन्धकार

एक निराकार

एक महाशून्यता।

सम्झना छोडेर

यो माया ममताको

याद लिएर असीम

पुग्नुछ सायद कतै

गन्तब्यबिनाको

एक महाप्रस्थानमा

सम्झेलान् कोहीले

कुनै दिन लगाएको भए

एउटा गुन जानी नजानी

बिस्तारै बिस्तारै

बिर्सेलान् फेरि उनैले।

समयको चक्रसँगै

फेरिएलान ऋतुहरु

घुमिरहला यो पृथ्वी

अध्याँरो यो धर्तीमा

उज्यालो छरिरहलान

चन्द्र सूर्यले

प्राणवायु दिइरहलान्

यी बुट्यानहरुले

हामी नभए पनि

चलिरहला यो दुनियाँ।

हामीले छोडेर गएको 

यो सुन्दर संसार

सायद स्मृतिको 

पर्खाल बाहिरै रहला

नपाउँला हामीले 

यी फुलहरुको

बास्ना थाहा पाउन

त्यसैले साथी आऊ

यो जीवन रहँदै

उत्सव मनाऔं

हामीले मनाउन बाँकी रहेको

हाम्रो मृत्युको एउटा उत्सव पनि

हामी यो जीवन छँदै मनाऔं।

एउटा चोरको आत्मकथा

सुदूर अतीतको सम्झना

माथी हिमालबाट

हिमशीला पग्लेर

बग्दै आउने हिमनदी,

र अलि तल

पहाडको फेदितिर

कुनै मूल फुटेर

रसाउने खोला,

जब प्रकृतिको

काखमा रम्दैरम्दै

तल तल बग्छन्,

होला कुनै समय

कुनै स्थान

कुनै परिवेश

मीठो मिलनको पनि,

तर जब भंगालो 

फाटेर नियतिको

हिंडनुपर्छ गन्तब्य

दुबैले आआफ्नो,

सायद सम्झना मात्रै 

रहन्छ धमिलो 

मनको कुनामा कतै

सुदूर अतीतको।